М О И Г Е Р О И
С Е М Е Й Н А Я Т Р А Д И Ц И Я В Кинерах праздник – знаменитый сабантуй. Закончены весенне-полевые работы, вся земля в зелени и цветах, оттого и настроение народа радостное. По старому обычаю хлеборобам заранее подготовлены подарки. И вот, образовав большой круг на зеленой лужайке, стар и млад следят за состязаниями в силе и ловкости. В центре внимания –национальная борьба “курэш”. Один за другим выходят в круг крепкие джигиты. Они молоды, сильны... Вот и конец очередной схватки – прекрасный бросок – и соперник на лопатках. -Дорогие земляки! Победил Накип – младший сын Ахмади –ага Мадъярова -, объявляет судья и обращается к аксакалам – борцах прошлых лет, сидящим отдельной группой на почетном месте.-Согласны ли вы присудить ему один из призов? -Согласны, согласны. Он достоин! И Ахмади свой человек. И сын его хорошо борется, главное – красиво... Отца победителя в этих краях знают хорошо. Был одним из первых комсомольцев, активное участие принимал в становлении колхозной жизни. Односельчане помнят, как он привез первый трактор, как много раз чествовали его в колхозе за добросовестный труд. Потом воевал с гитлеровскими захватчиками. А когда вернулся раненым домой, возглавил родной колхоз имени Карла Маркса. Да, известен в этих краях Ахмади Мадъяров. И судья, получив согласие старейшин, взметнул вверх руку его сына – Накипа Мадъярова. -Кто выйдет на батыра? Кто сильнее его? Закон сабантуя таков: на победителя должен выйти сильнейший. Кто из батыров, прибывших сюда из Атни, Арска и других деревень, продемонстрирует силу и ловкость? Помнят здесь о том, как силач Хафиз из соседнего села Бараза, узнав, что из Питера в Казань приехал профессинальный борец, решил посостязаться с ним. Увидев деревенского мужика, тот обозвал его “батыром в лаптях”. Но на цирковой арене гастролеру пришлось лечь на лопатки. Давно это было, но народ своих богатырей не забывает. Такие силачи не перевелись в этих краях и нынче. Накип Мадъяров – один из них. Он мастер спорта СССР по борьбе самбо, бронзовый призер чемпионата страны 1981 года, победитель ряда крупных турниров. Титулы борца не пугали местных батыров, они больше опасались другого – положишь его на лопатки, тут же как из под земли вырастет перед ними его брат Нафик. Победишь Нафика – в кругу окажется Рафик. Нелегко будет одолеть таких дружных братьев. Так и случилось. Против Накипа друг за другом вышли несколько смельчаков, измотали его, и ушел младший из Мадъяровых с майдана побежденным. Вот тут-то и появился Нафик. Знают земляки, что этот двадцатишестилетний борец еще четыре года назад, участвуя в первенстве страны по самбо, привез из Ташкента серебряную медаль. Как покажет он себя здесь в курэше, этот мастер спорта международного класса. Шумит сабантуй, ждет, кто все-таки сильнейший? Ждать пришлось недолго. Нафик быстро положил на лопатки обидчика своего младшего брата. -Победил второй сын Ахмади-ага- Нафик Мадъяров,-объявил судья. И тут же добавил:-Кто на батыра? В то же мгновение перед судьей вырос джигит, похожий на Нафика. Случись это где-то в другом селении, болельщики зашумели, заспорили бы, мол, нельзя единокровных братьев друг против друга выставлять. Но здесь знали честность и принципиальность братьев. И в обход неписаным законам сабантуя, что из века в век передается в народе, разрешили сыновьям Ахмади Мадърова бороться друг с другом. Как же им не разрешить? Ведь они специально для этого приезжали в родной Кинер. Побороться, своим умением порадовать односельчан, заодно и повстречаться с друзьями. -Счастливый человек Ахмади. Прекрасных сыновей воспитал,-говорят аксакалы. –Сильные парни, если надо, за всех постоят. Слабых никогда в обиду не дадут, почитают взрослых, уважают младших. С малых лет в труде выросли... И на зеленом ковре началась интереснейшая схватка. Сам судья залюбовался борцами. Братья и в росте, и в весе были одинаковы. И раньше приходилось им бороться друг с другом. Были случаи, когда один другому преграждал путь к медалям и призам. Так было в 1978 году, когда два брата в составе сборной команды Российской Федерации ездили в Болгарию на международный турнир. Их мастерству горячо аплодировали зрители братской страны. И тому и другому брату тогда хотелось стать первым. Победителем на международном ковре стал старший из братьев –Рафик, а Нафик вышел на третье место. Так старший стал мастером спорта международного класса. А вскоре и младший завоевал такое же звание. Аналогичная ситуация повторилась через четыре года на чемпионате страны 1981 года в Барнауле. В весе до 68 кг в полуфинал первенства страны вышли два брата. Но тогда их схватка не состоялась. Врач не разрешил травмированному накануне Нафику продолжить борьбу. Тем самым он остался с бронзовой медалью, Рафик же вышел в финал и, победив Г.Амандурдыева из Ашхабада, стал чемпионом Советского Союза, завоевал право представлять нашу страну на чемпионате мира. Из Парижа дебютант вернулся с серебряной медалью. ...На сабантуе братья боролись долго и упорно. Судьям пришлось решать их спор по баллам. В ряды зрителей опять ушел Нафик. Встретил его четвертый из Мадъяровых – Рашид – тоже мастер спорта по самбо. Похлопал по плечу, похвалил за хорошую борьбу. Очередь идти на победителя была за ним. Но Рашиду не хотелось выходить против своего брата. И только когда уставшего порядком Рафика победили другие богатыри, он проводил на майдан тридцатитрехлетнего Фариха. Пятый брат Мадъяровых – мастер спорта по самбо, и тоже сильный курэшист. Мгновение...и взметнул он соперника над собой и тут же уложил на лопатки. -Красиво!- одобрили зрители. Выходили и потяжелее батыры против Фариха. Однако замечательно боролся и этот Мадъяров – двукратный чемпион Татарии, неоднократный призер ЦС “Труд”, победитель всесоюзного турнира в городе Краснокамске (1975 г.). Судья объявил: - Победителм стал тренер сборной команды Татарии Фарих Мадъяров. – И спросил, нет ли желающих померяться силой с ним. Желающих не нашлось. Раздаются голоса зрителей: -Пусть Фарид выйдет, Фарид... А Фарид – смуглый, красивый, самый крепкий из братьев, наблюдавший и подававший до этого только советы, стал снимать с себя белоснежную рубашку. Увидев выходящего в центр круга самого старшего из братьев, небольшого роста женщина, их мать Рахима апа закричала:”Нет, нет. Не будет он бороться. Хватит и младших. Потом неделями жалуются на боли”. Каждый из них дорог сердцу матери. Каждую их боль чувствует она. Вслед за ней поднялся сам Ахмади. - Не беспокойся, мать. Борьба – мужское занятие. Разве могут настоящие джигиты жить без курэша? – успокаивал он жену. И верно, когда самый старший из сыновей вышел на середину майдана, не прошло и минуты, как судья объявил: -Абсолютным батыром нашего сабантуя шестой год подряд стал тридцативосьмилетний Фарид Мадъяров, мастер спорта по самбо и дзюдо, заслуженный тренер РСФСР. Он – победитель первенства ВЦСПС, тринадцатикратный чемпион нашей республики, семь раз первенствовал в соревнованиях центрального совета ДСО “Труд”... Его наградили главным призом сабантуя – круторогим баранов. -Батыра – по кругу...-требует народ. И вот он с главным призом – живым бараном на плечах совершает круг почета. Тяжеловат приз, но надо удержать. Иначе какой ты батыр? Шагает Фарид Мадъяров по кругу, вслед за ним братья и другие борцы. Уверены братья, что мальчишки, которые вскочили с мест и тянутся к ним – это завтрашняя их смена. ...Когда подошло время идти в первый класс, в их маленькой деревне, что рядом с Кинером, не было школы. Фарида отвели в соседнюю русскую школу. В дождь и слякоть, в морозы, туда и обратно проходил он эти пять километров. Вырос крепким, храбрым парнем. А когда учился в старших классах, стал сильнейшим лыжником. В составе сборной команды школьников участвовал во Всесоюзных соревнованиях. В те годы многие думали, что он станет гонщиком. А он взял да стал борцом. У этого случая есть своя предистория. После школы Фарид уехал в Казань и поступил в профтехучилище. Затем стал работать аппаратчиком на ПО “Органический синтез”, познакомился с рабочим-спортсменом Николаем Архиповым. Тот занимался в секции самбо “Динамо” и позвал с собой Фарида. Познакомил его со своим тренером – многократным чемпионом РСФСР Валентиным Сергеевым. Быстро, красиво и легко осваивал Фарид приемы этой борьбы. В этом помогал ему опыт, полученный на сабантуях с малых лет. А в выходные дни он спешил в родную деревню. Его приезда с нетерпением ждали братья. Он стал их обучать тем приемам, которые узнал сам. А однажды взял с собой брата Фариха, помог ему поступить в то же училище. И стали жить братья в одном общежитии. Вместе ходили на тренировку. В течении полугода старший из братьев завоевал звание чемпиона Татарии. Не хотел отставать от него и Фарих. Тогда пришла Фариду идея создания своей секции на ставшем ему родным заводе. Третий из братьев – Рашид – работал в это время в колхозе трактористом. Он мечтал положить на лопатки старших братьев. Но каждый раз оказывался на земле. С интересом наблюдали за этим зрелищем младшие Рафик и Нафик. Им хотелось стать такими же сильными и ловкими, как Фарид и Фарих. Когда Рафик окончил десять классов, а Нафик восьмилетку, Фарид охотно взял их с собой в Казань – вместе жить веселее. А затем к ним присоединился сестра Савия и самый младший брат Накип. Вскоре и Ахмади-ага со своей семьей перебрался ближе к детям. На окраине города поставили рядом два больших дома, баню, гараж и этот уголок стал самым спортивным. С годами сыновья сами обзавелись семьями. Живут в городских квартирах. А по воскресным дням – после тренировок и соревнований съезжаются в отчий дом. Ахмади знает, для борцов баня имеет особую значимость – и боль снимет, и усталость пройдет. Поэтому в выходной он с утра растопит баньку, пропарит десяток веников и ждет сыновей с семьями. Шестеро братьев – мастера спорта СССР по самбо, четверо из них имеют такое же звание и по дзюдо. Если этого Фарид и Фарих добились в тридцать, Рашид – в двадцать пять, то Рафик, Нафик и Накип еще в юниорском возрасте. Не только братья, но и сестры Мадъяровы в большой дружбе со спортом. Работницы завода железобетонных изделий Сания и Савия, мастер-повар Сария, продавщица Люция, четырнадцатилетняя Гульсина отлично бегают на лыжах и коньках, на “ты” с волейболом и баскетболом. Спортсмены Мадъяровы – сильные, целеустремленные, духовно и физически здоровые люди. Спорт помог им и в учебе. Работая на заводе Фарид закончил химико-технологический институт, Рафик и Нафик – институт физкультуры, стали тренерами. Накип учится там же на четвертом курсе. Секция, которую пятнадцать лет назад организовал Фарид, превратилась в школу Мадъяровых. Более двухсот ребят обучают братья приемам самбо и дзюдо. В минувшем году здесь был подготовлен сорок пятый по счету мастер спорта СССР. И.ИЛЬДАРХАНОВ. г. Казань. (журнал “Спортивная жизнь России”, № 3. 1983 г. 12-13 стр). ------------------------------------- М О И Т Р У Д Ы
О Т К Л И К И... “Халык һәм спорт уеннары”. Татарстан китап нәшрияты күптән түгел генә чыгарган бу китапта халык арасында киң таралган спорт төрләре турында бик файдалы мәгүлүматлар – уенның һәм спорт төренең асылы, аның кагыйдәләре, оештыру, үткәрү алымнары белән таныштырыла. Спорт журналисты Илдус Илдарханов төзегән бу китапта ГТО комплексы нормалары да бар һәм ул тренерлар, спорт белән кызыксынучы яшьләр өчен бик файдалы. (“Яшь ленинчы”, 12.03. 1983).
БӨТЕН ҖАВАПЛАРНЫ ДА ТАБАРБЫЗ ...Татарстан китап нәшрияты тарафыннан 1982 елда чыгарылган...тышлыгына “Халык һәм спорт уеннары” дип язылган. Тиз генә китапның эчтәлеге язылган соңгы битне ачам. Карасам, беренче юлда ук ГТО комплексы турында сүз бара. Шуннан соң инде китапны беренче битеннән башлап укырга тотынганымны сизми дә каласың. Катлаулы спорт терминнарын татарчалаштырып, җыйнак, йөгерек тел белән язылган бу җыентык. Аның төзүчесе – тәҗрибәле спорт белгече һәм журналист Илдус Илдархановның исеме республика матбугатын укучыларга һәм спорт сөючеләргә яхшы таныш. Спорт темасына кагылышлы китапларның да беренче тапкыр гына чыгуы түгел. Бу җыентыкка автор республикабызның танылган спорт белгечләре, галим һәм педагоглардан Волгоград физкультура институтының Казан филиалында кафедра мөдире булып эшләүче Э.Х.Галиев, Казан дәүләт ветеринария институтының физик тәрбия кафедрасы мөдире, РСФСРның атказанган тренеры, педагогия фәннәре кандидаты М.М.Сәхабетдинов, Казан дәүләт педагогия институтының физик тәрбия факультеты деканы, биология фәннәре кандидаты Р.А.Афзалов һәм башкаларның тирән, фәнни эчтәлекле мәкаләләрен туплаган. ??? ...("Татарстан яшьләре", 5.04.1983 ел). -------------------------------------------- Олимп тавы. Шул тау түбәсенә күтәрелергә кайсы гына спортчы хыялланмый икән! Нигә омтыла соң аңа кешеләр? Кайда ул тау? Спорт сөючеләр аның кайда икәнлеген яхшы белә, әлбәттә. Хәер Олимп тавы символик мәгънәдә яңгырый. Ул – җир йөзендәге барлык тынычлык сөюче халыклар, дуслык һәм хезмәттәшлек шартларында яшәргә теләүчеләр күтәрелә торган биеклек. Шуңа күрә Олимпия уенарында катнашырга, анда җиңү яуларга теләүче спортчыларның саны елдан-ел арта бара. Олимпия чемпионы исеме кешегә гомерлеккә бирелә. Олимп биеклеге – иң изге биеклек. Олимпия хәрәкәте – иң изге хәрәкәт! Мондый уеннарда җиңгән кешеләрне хөкүмәтебез хезмәт геройларына, космос батырларына, фән өлкәсендә могҗиза тудыручы галимнәргә тиңли, орден, медальләр белән бүләкли. Безнең Татарстан уллары һәм кызлары арасында да Олипм биеклегенә күтәрелүчеләр бар. Кемнәр алар, күпме кеше? Хәзерге яшьләрнең күпчелеге, әлбәттә, соңгы елларда исемнәре бөтен дөньяга ишетелеп алган фехтованиече кызларыбыз һәм авыр атлетлар Александр Курынов белән Николай Колесниковтан башканы белмиләрдер һәм бу аларның гаебе дә түгел. Чөнки хәзер олимпия хәрәкәте гигант адымнар белән алга бара, республикабызда да спорт көннән-көн киңрәк колач ала. Ә безнең газета-журналлар, китап нәшрияты ул тизлеккә иярә алмый. Олимпия уеннары барышын яктыртуга да газеталар, әлбәттә, азмы-күпме үз өлешен кертә. Ләкин республикабызның гаять бай спорт елъязмасы газета битләренә генә сыеп бетәрлек түгел.
Шушы көннәрдә генә Татарстан китап нәшрияты укучыларга “Олимп тавына ничек менәргә” дигән яңа җыентык бүләк итте. Башта ук шуны әйтергә кирәк: спорт сөючеләр өчен шактый көтеп алынган китап булды ул. Чөнки укучыга Татарстанның спорт казанышлары турында үз ана телендә китаплар бик тәтеми. Дөресен әйткәндә, китап нәшрияты, гомумән, спорт әдәбиятына игътибар биреп җиткерми. Ә бит безнең бу өлкәдә мактанып сөйли, яза алырлык әйберләребез шактый. Спорт белгече, журналист Илдус Илдархановның бу китабын укып чыккач моңа тагын бер кат ышанасың: әйе, без чыннан да аз беләбез икән әле. Бер генә кеше дә Татарстанда ничә олимпияче булуын төгәл әйтеп бирә алмас иде. Спорт өлкәсен яхшы белгән белгечләр дә 5-6 фамилия санап чыгудан ерак китә алмас иде, мөгаен. Ә И.Илдарханов үз китабында Татарстанда туып-үскән һәм төрле елларда Олимпия уеннарында катнашу бәхетенә ирешкән дүрт дистәләп спортчы белән таныштыра. Хәер, таныштыра дип әйтү генә аз булыр. Китап меңнәрчә яшьләрне спорт юлларына чакыра, аларда олимпиячеләрнеке кебек ныклы характер, ахыргы секундкача ихтыяр көче сакларга өйрәтә. Һәрбер олимпияченең тормышы, аның зур спортка килгән юлы гаять үзенчәлекле бит. Алар төрлесе төрле елларда, төрле илләрдә булганнар. Аларның һәркайсы турында аерым китап язарга мөмкин. Моннан берничә ел элек Лениногорскида үткәрелгән традицион ярышларда атаклы чаңгычы якташыбыз Федор Симашев белән очрашырга туры килде. Ул шәһәр яшьләренә үзенең төрле илләрдә дөнья чемпионатларында катнашулары, һәр секунд, һәр минут өчен барган кызу көрәшләр турында мавыктыргыч итеп сөйләде. Аның истәлекләрен халык белән шыгрым тулы булган зал сәгатьләр буена йотылып тыңлады. Ул очрашу тагын йөзләрчә егет һәм кыз йөрәгендә спортка мәхәббәт уяткандыр, мөгаен. Әнә шундый мавыктыргыч истәлекләр И.Илдарханов китабында да җитәрлек. Журналист һәрбер укучы йөрәгенә барып җитәрлек гади һәм аңлаешлы яңа форма тапкан. Ул очеркларын төрле әдәби сурәтләү чаралары белән бизәкләмәгән – сүзне олимпиячеләрнең үзләренә биргән. Шуңа күрә фактлар бик тә ышандырырлык булып яңгырый, кайбер очеркларны укыганда хәтта үзеңне шул Уеннарда катнашкандай хис итәсең. Алай гына да түгел, автор очерк геройлары теле белән укучыга Олимпия уеннары тарихы турында да, Уеннар программасындагы үзгәрешләр, судьялык итү алымнары турында да сөйли. Китапка кереш сүзне өч Олимпиада уеннарында судьялык иткән мөхтәбәр кеше, техник фәннәр докторы, профессор Гаделнур Мөхәммәтҗановның язуы да отышлы. Дөрес, бер җитешсезлеккә дә игътибар итәргә кирәк. Китапны Мәскәүдәге ХХП Олимпия уеннары алдыннан чыгару әйбәт булган булыр иде. Чөнки соңгы Уеннарда тагын өч якташыбыз – О. Рукавишникова, И. Гыйлаҗева Л. Логинова да уңышлы чыгыш ясады бит. Олимпияче судьяларыбыз да булды. Аларның да спорт сөючеләргә сөйләр истәлекләре, яшьләргә әйтер сүзләре күптер. Ярый, соң булса да, уң булсын, дигәндәй, китапның чыгуы хәерле. Ул 10 мең данәдә чыгарылган. Ә спортка кагылышлы китаплар безнең беркайчан да китап шүрлекләрендә аунап ятмый. Илдус Илдархановның китабын да спорт сөючеләр яратып кабул итәрләр, ә Татарстан китап нәшрияты республикабызның спорт елъязмасына кагылышлы җыентыкларны киләчәктә күбрәк чыгарыр дип ышанасы килә. (“Татарстан яшьләре”, 14.02.1984).
ПИОНЕР ОТРЯДЫНДА КИТАП Абыйсы Иреккә яңа китаплар алып кайтты. Арада берсе малайның күңеленә бигрәк тә хуш килде. Олимпия уеннарында катнашкан якташларыбыз турында ул. “Олимп тавына ничек менәргә ” дип атала. Авторы – журналист Илдус абый Илдарханов. Ирек шул китапны укырга кереште һәм үзе өчен бик күп яңалык ачты. Баксаң, 1972 нче елда Япониянең Саппоро шәһәрендә үткәрелгән кышкы Олимпия уеннарында илебез биатлон командасын унынчы урыннан беренчелеккә чыгарган Ринат Сафин безнең якташыбыз икән! Мюнхендагы ХХ Олимпия уеннарында алтын медаль откан Шамил Хисаметдинов, көмеш бүләк алган Виталий Кузнецов та зур спортка беренче адымнарын Сабантуй мәйданнарында ясаганнар. Наилә Гыйлаҗева, Валентина Никонова, Ольга Князева, штангачы Николай Колесников, чаңгычы Федор Симашев кебек олимпияче якташларыбыз турында Ирек белә иде инде. Ә менә өч Олимпиадада катнашып, икесендә җиңүгә ирешкән Аркадий Воробьев, Римда уздырылган Олимпиадада АКШның “җиңелмәс” штангачысы Кононы откан Александр Курыновны белми иде әле. Алар хакында сөйләүче язмаларны малай дулкынланып укыды. Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан бу җыентык аны Олимп тавына менү серләренә төшендерде. ( “Ялкын” журналы, 1982 ел).
...кулга бер китап эләкте.Татарстан китап нәшрияты тарафыннан 1982 елда чыгарылган ул. Тышлыгына "Халык һәм спорт уеннары" дип язылган.Тиз генә китапның эчтәлеге язылган соңгы битен ачам. Карасам, беренче юлда ук ГТО комплексы турында сүз бара. Шуннан соң инде китапны беренче битеннән башлап укырга тотынганыңны сизми дә каласың. Катлаулы спорт терминнарын татарчалаштырып, җыйнак, йөгерек тел белән язылган бу җыентык. Аның төзүчесе - тәҗрибәле спорт белгече һәм журналист Илдус Илдархановның исеме республика матбугатын укучыларга һәм спорт сөючеләргә яхшы таныш. Спорт темасына кагылышлы китапларының да беренче тапкыр гына чыгуы түгел. Бу җыентыкка автор республикабызның танылган спорт белгечләре, галим һәм педагоглардан Волгоград физкультура институтының Казан филиалында кафедра мөдире булып эшләүче Э.Х.Галиев, Казан дәүләт ветеринария институтының физик тәрбия кафедрасы мөдире, РСФСРның атказанган тренеры, педагогия фәннәре кандидаты М.М.Сәхәбетдинов, Казан дәүләт педагогия институтының физик тәрбия факультеты деканы, биология фәннәре кандидаты Р.А.Афзалов һәм башкаларның тирән эчтәлекле мәкаләләрен туплаган. Китапка ТАССР Министлар Советы каршындагы физкультура һәм спорт комитеты председателе урынбасары, педагогия фәннәре кандидаты И.И.Насыйровның кереш сүз язуы да отышлы булган. Чөнки анда автор республикабызның бүгенге көндә спорт һәм физик тәрбия өлкәсендә ясаган адымнарын анализлап үтә. Җыентыкның тагын бер отышлы ягы нәрсәдә соң? Беренчедән, анда ГТО комплексына һәм Олимпия уеннары программасына кергән 20 ләп спорт төре турында тарихи аңлатмалар, күнегүләр үткәрү өчен методик күрсәтмәләр, уен кагыйдәләре, күнегү дәресләрен алып бару тәртибе һәм башкалар турында мәгълүматлар бирелә. Икенчедән, җыентыкта халык арасында күмәкләшеп уйнала торган хәрәкәтле уеннар һәм аттракционнарга багышланган бүлек тә бар. Шулай ук спорт бәйрәмнәрен, физкультура кичәләрен оештыру һәм уздыру тәртибе турындагы мәкаләләр дә физкультура җитәкчеләре, тренерлар , укытучылар һәм спорт энтузиастлары өчен бик файдалы булыр дип ышанырга кирәк. Кыскасы, спорт белән кызыксынган һәркем бу җыентыктан үзенә кирәкле җавапны, мәгълүматны алмый калмас. Ә безгә нәшрият киләчәктә дә җәмәгать тренерларын, барлык спортчыларны шундый файдалы һәм кирәкле җыентыклар белән шатландырсын иде дип теләргә генә кала. Х. ВӘЛИӘХМӘТОВ, редакциянең спорт һәм оборона-масса эшләре бүлеге мөдире. ("Татарстан яшьләре", 5.04.1983 ел). БӘХӘСНЕ АЙДАР ОТТЫ ...китап кибетендә "Халык һәм спорт уеннары" дигән китапка тап булды. Татарстан китап нәшрияты күптән түгел генә чыгарган бу китапта халык арасында киң таралган спорт төрләре турында бик файдалы мәгүлүматлар - уенның һәм спорт төренең асылы, аның кагыйдәләре, оештыру, үткәрү алымнары белән таныштырыла. Спорт журналисты Илдус Илдарханов төзегән бу китапта ГТО комплексы нормалары да бар һәм ул тренерлар, спорт белән кызыксынучы яшьләр өчен бик файдалы. ... ( “Яшь ленинчы”, 12.03.1983) ------------------------------------------------ ЗУР ХОККЕЙ КАЗАНДА С П О Р Т С Ө Ю Ч Е Л Ә Р Б Ә Й Р Ә М Е ... Телевизор каршысында утыручылар игътибар иткәндер: хоккей матчыннан репортаж татар телендә дә алып барылды. Журналист Илдус Илдархановның бу чыгышы авыл җирендә яшәүче милләттәшләребезне аеруча сөендергәндер дип уйларга кирәк. А. САДЫЙКОВ, спорт күзәтүчесе. (“Татарстан яшьләре”,2.09.1989 ел). Реплика К О М М Е Н Т А Т О Р Ы … В Н Е И Г Р Ы В минувший четверг хоккеисты казанского СК имени Урицкого провели свой первый матч в высшей лиге. Первый репортаж об игре представителей класса сильнейших организовала и Казанская студия телевидения. Но если ледовая премьера для наших игроков прошла успешно, то дебют команды комментаторов, операторов и ассисентов вряд ли можно назвать удовлетворительным. ...Наиболее благоприятное впечатление на общем непрофессиональном фоне оставил И.Ильдарханов, который комментировал матч на татарском языке (в первом периоде). А ведь опыта подобных трансляций до того у нас не было вообще… (газета «Советская Татария», 3.09.1989 г.). 31 августа у любителей хоккея Казани был большой праздник: состоялся первый матч хоккеистов СК им. Урицкого в высшей лиге чемпионата страны. Сотни болельщиков пришли на матч в Универсальный зрелищно-спортивный зал, тысячи – прильнули к голубым экранам, благо матч транслировался по местному телевидению. Но репортаж шел на татарском языке и большая часть телезрителей не понимала, о чем идет речь. Пришлось переключить телевизор на вторую программу: там транслировали репортаж из Душанбе о футбольном матче “Памир” – “Спартак”. Слава богу, на русском языке. А.КОМЛЕВ. (газета “Вечерняя Казань”, 11.09.1989 г.) Укучы фикере Т А Т А Р Ч А Д А, Р У С Ч А Д А... Казан телевидениесе буенча хоккей матчыннан татарча репортаж бирү зур бәхәсләр уятты. Татар булмаганнар үзләренең ризасызлыкларын бик тиз белдерделәр (“Вечерняя Казань” газетасында басылган хатлар шул турыда бик ачык сөйли). Ә республиканың төп җирле халкы өчен бу репортаж зур шатлык булды. Милләтара мөнәсәбәтләр мәсьәләсендә “уяулык” күрсәтүчеләр нәтиҗә ясадылар ахрысы. Хәзер репортажның татарчасын түгел, русчасын да ишетмибез диярлек. Чөнки телевидение, команданың рөхсәте булмауга сылтап, урицкийлыларның уеннарыннан тапшырулар бирергә ашыкмый. Ә бит мәсьәләне хәл итү, минем уйлавымча, артык кыенлык тудырмый, бары тик репортажларны синхрон рәвештә татарча да, русча да алып барырга кирәк. Хәтерегездә булса, бу алым 70 нче елларда Казан телевидениесендә дә, Татарстан радиосында да киң кулланыла иде. Якташларыбызның озак еллардан соң югары лигада уйнавы зур шатлык һәм аларның уеннарын бик күпләр карарга тели.Ә билетлар, абонементлар санаулыларга гына эләгә. Шулай булгач... Репортажлар русча гына яңгырарга тиеш, дип раслаучыларга кискен каршы чыгам. Милләт ихтыяҗларын кысуга юл куймыйк! Бу сүзләргә күпләр кушылыр дип уйлыйм. Дамир ЛОТФУЛЛИН, Казан авиация институтының лаборатория мөдире. (“Татарстан яшьләре”, 31.10.1989 ел).
----------------------------------------- БОРЬБА В ИСТОРИИ С КАРТИНКАМИ На днях в Казани вышла уникальная книга об уникальной семье – “Богатырского рода –племени”.
Это быль о братьях Мадъяровых, которые в 70-80 годы прославили татарстанскую школу борьбы на весь мир. Шесть братьев посвятили себя этому виду спорта, и в их коллекции есть огромное количество медалей как чемпионата СССР, так и международных турниров. Увлек семью в борьбу старший брат Фарид Ахмадиевич, который и тренировал будущих чемпионов. Книга издана на татарском и русском языках. Ее составитель – журналист, заслуженный работник культуры РТ Ильдус Ильдарханов. Наверное, поэтому книга читается легко и проливает свет на секрет успеха этой знаменитой династии по историю развития борьбы в нашей республике. Кстати, второго апреля в спорткомплексе “Батыр” состоится традиционный турнир, посвященный памяти самого младшего брата – Накипа Маъярова, который трагически погиб в 1988 году в автокатастрофе. Эти соревнования собирают сильнейших борцов со всей России, и там каждый желающий сможет найти для себя экземпляр “Богатырского рода-племени”. (Олег Платонов. Газета “Молодежь Татарстана”. 31.03.2005).
АЛТЫ ЕГЕТ БУЛГАННАР Журналист Илдус Илдархановның яңа китабы әнә шулай дип атала. Әсәр татар милләтенең батыр уллары – көрәшчеләр, бертуган Мадияровларның тормышына багышланган. Мадияровлар фамилиясе узган гасырның җитмешенче-сиксәненче елларында көрәш мәйданнарында бик еш яңгырый. Казан артында яшәүче Әхмәди ага белән Рәхимә апа гаиләсендә үскән унике баланың алтысы – Фәрит, Фарыйх, Рәшит, Рәфыйк, Нәфыйк, Нәкыйп Татарстан, Россия, элеккеге СССР, дөнья күләмендәге бәйгеләрдә мәйдан тоталар. Ике телдә нәшер ителгән әлеге китапта егетләрнең келәмдәге батырлыклары гына түгел, тормышлары да тасвирлана. Күпчелек спорт сөючеләр Мадияровларның кечесе Нәкыйпнең Россия Президенты Владимир Путин белән келәмдә очрашуларын белми дә калган булыр иде, бәлки. 2001 елда ил башлыгы Казанга Сабан туена килгәндә самолетта кисәк кенә Татарстан Президенты Минтимер Шәймиевкә:”Бертуган Мадияровлар хәзер кайда, нишлиләр? Егерме ел элек мин аларның кече энеләре белән көрәшеп, аннан ике баллга калышкан идем”,-ди. Бу хәл 1982 елда Донецк шәһәрендә СССР кубогы өчен барган бәйгедә була. Россиянең булачак Президенты – самбо көрәше буенча спорт остасы, әйбәт көрәшә. Нәкыйпкә аны җиңү җиңел генә бирелми. Мадияровларның төпчек энеләре ул чакта Путинны ике балл аермасы белән отып, финалга чыга. Тик төп очрашуда үзе дә баллар аермасы белән куйбышевлы Александр Саяпинга оттыра һәм икенче урынны ала. Бертуган Мадияровларга тормышта да бик нык көрәшергә туры килә. Ләкин алар һәрвакыт авырлыкларны да җиңеп чыгалар. Бүген аларның һәрберсе тормышта үз урынын тапкан ир-егетләр. Келәмдә ут уйнаткан Нәкыйп кенә 1988 елда фани дөньядан китеп бара. Әлеге китап Илдус Илдархановның спорт, бигрәк тә көрәш сөючеләргә ясаган икенче бүләге булды. Ике ел чамасы элегрәк танылган журналистның “Без көрәшле халык” исемле китабы дөнья күргән иде. Әлеге китапны милли спорт төрен якын итүчеләр татарча көрәшнең энциклопедиясе буларак кабул иттеләр. Илдус Илдарханов киләчәктә дә үзенең иҗат җимешләре белән сөендерер дип ышанасы килә. ( Илнур Хөснуллин. “Ватаным Татарстан”, 9.04.2005).
ПУТИННЫ ТӘГӘРӘТКӘН НӘКЫЙП Бер гаиләдән алты бертуганның спорт остасы дәрәҗәсенә җитеп, ил, Европа, дөнья келәмнәрендә байтак җиңүләр яулавы Гиннесның рекордлар китабына керерлек вакыйга. Чыннан да, бертуган Мадияровларны самбо, дзюдо көрәше дөньясында бик яхшы беләләр. Иң кечеләре Нәкыйп кайчандыр Русиянең хәзерге президенты Вадимир Путинны да келәмгә тәгәрәткән иде. Арча районының Байкал дигән авылында Әхмәди абзый белән Рәхимә апа гаиләсендә дөньяга килгән Фәрит, Фарыйх, Рәшит, Рәфыйк, Нәфыйк, Нәкыйп бүген дә илдә-көндә билгеле шәхесләр. Күптән түгел “Идел-Пресс” нәшриятында Илдус Илдархановның әлеге көрәшчеләр династиясенә багышланган “Алты егет булганнар” дигән китабы дөнья күрде. Бу китапта автор Мадияровлар гаиләсе хакында гына сөйләп калмый, ә республикадагы көрәш төрләренең үткән гасырның җитмешенче-сиксәненче еллардагы һәм бүгенге хәле хакында да бәян итә. (“Татарстан яшьләре”, 26.03.2005). ПОГОВОРИМ, БРАТ В ближайщие выходные столица Татарстана примет Всероссийский мемориал Накипа Мадьярова по борьбе самбо. В канун этих, ставших уже традиционными, состязаний в свет вышла книга казанского журналиста Ильдуса Ильдарханова о легендарных мастерах самбо и дзюдо – братьях Мадъяровых. В республике подобная литература не появлялась давно, несмотря на явную потребность в таковой. Здесь много прфессиональных клубов, известных и дома, и в Западной Европе, и в Северной Америке, а стало быть, – и их поклонников, которых хлебом не корми, дай приобщится к жизни кумира. Однако настоящая книга, не только обозначающая вехи карьеры того или иного спортсмена, но дающая представление о нем в целом, о его внутреннем мире – большая редкость. С Мадъяровами специалисты связывают подъем борьбы самбо в Татарстане. Шестеро братьев – Фарид, Фарыйх, Рашит, Рафик, Нафик, Накип – один за другим вступали на спортивную стезю, и каждый из них внес свой вклад в копилку побед. Не случайно Фарит Мадъяров в свое время возглавлял сборную РСФСР и федерацию самбо республики, а в память о самом младшем из братьев, Накипе, погибшем в автомобильной катастрофе, ежегодно проводится представительный всероссийский турнир. Кстати, именно Накипу в свое время пришлось бороться против...будущего президента России. Об этой схватке, победной для казанца, спустя годы рассказал, будучи в Казани, сам Владимир Путин. Фарид Мадъяров рассказал, что в свое время тренер нынешнего главы государства Анатолий Рахлин был у него, Фарида, помощником в сборной, а сам Путин запомнился ему как очень техничный борец. Кстати, самый старший из Мадъяровых, заслуженный тренер России, до сих пор выходит на ковер в соревнованиях среди ветеранов. (Марсель Бикбаев, Казань. “Российская газета”, 30.03.2005). В издательстве”Идел-пресс” (Казань) увидела свет книга Ильдуса Ильдарханова о шести братьях-богатырях Мадъяровых “Богатырского рода-племени”. (“Татар иле”, 04.2005). --------------------------------------- В 2009 году Ильдус Ильдарханов опубликовал книгу «Без көрәшче халык. Родом из борьбы. Tatars – nation of wretslers». К сожалению, не было и нет возможности передать ее каждому из героев, но можно посмотреть в интернете: WWW.SPORTSREDA.RU Далее: Борьба «Корэш». История, книга «Родом из борьбы» тат края
|
|
|
|
|
© ildusildarhan |